Door In het kort
- Wanneer: zodra je getik of geborrel hoort, of een radiator boven koud blijft. Meestal is één keer per jaar genoeg, aan het begin van het stookseizoen.
- Hoe: verwarming kort aan, dan uit, alle radiatorkranen dicht, en van de laagste verdieping naar boven werken met een ontluchtingssleutel.
- Niet zelf: het expansievat, de gasleiding en de circulatiepomp. Daar is ontluchten niet de oplossing, en bij gas mag je het wettelijk niet eens.
Wanneer moet je je verwarming ontluchten?
Je hoeft dit niet volgens een schema te doen. De installatie geeft zelf aan wanneer er lucht in zit, en meestal hoor je het eerder dan dat je het merkt aan de warmte. In een gemiddelde woning is één keer per jaar genoeg, en het handigste moment is het begin van het stookseizoen: in september of oktober, als de verwarming na maanden stilstand weer aangaat.
Er zijn drie signalen die er los van dat jaarlijkse rondje om vragen. Het geluid is het duidelijkste, maar niet elk geluid betekent lucht — en dat verschil bepaalt of ontluchten überhaupt helpt.
Welk geluid betekent wat?
- Tikken of knetteren als de verwarming aanslaat
- Wijst meestal op lucht in de radiator of in de leiding ernaartoe. Dit is het klassieke geval waarvoor ontluchten bedoeld is.
- Borrelen, klotsen of stromend water horen
- Ook lucht, maar dan een luchtbel die met het water meegaat. Ontluchten helpt hier eveneens, alleen kan het een paar rondes duren voordat alles eruit is.
- Getik terwijl de verwarming juist uit staat
- Dat is doorgaans géén lucht, maar metaal dat afkoelt en krimpt: leidingen die langs een vloer of beugel schuren. Ontluchten verandert daar niets aan.
Het tweede signaal is de warmteverdeling. Voel met je hand aan een radiator die volgens de thermostaat aan moet staan: is hij onderaan warm en bovenaan koud, dan staat er lucht in het bovenste deel. Lucht stijgt, dus dat is precies waar het zich verzamelt en waar het ontluchtingsventiel zit.
Het derde signaal is de zomer zelf. Als de installatie maanden heeft stilgestaan, is er lucht bij gekomen zonder dat je iets fout hebt gedaan. Ontluchten herstelt dan de warmteafgifte. Dat je er ook meteen gas mee bespaart, wordt vaak beweerd, maar daar bestaat geen betrouwbaar Nederlands cijfer voor — de winst zit erin dat je radiatoren weer doen waarvoor ze bedoeld zijn.
Verwarming ontluchten in 7 stappen
Je hebt drie dingen nodig: een ontluchtingssleutel, een doekje en een bakje of glas om het water in op te vangen. Reken op tien minuten voor de eerste radiator en een paar minuten voor elke volgende. Er komt weinig water uit, maar het is wel warm en meestal donker van kleur — dat laatste is normaal en geen teken dat er iets mis is.
- Zet de verwarming ongeveer tien minuten hoog aan, zodat de pomp de lucht meeneemt naar de radiatoren;
- zet de thermostaat daarna helemaal laag zodat de ketel uitgaat, en wacht nog een kwartier tot het water tot rust komt;
- draai alle radiatorkranen dicht;
- begin op de laagste verdieping, bij de radiator die het dichtst bij de ketel zit;
- houd het doekje en het bakje onder het ventiel, draai de sleutel een kwartslag open en laat de lucht sissend ontsnappen;
- draai het ventiel dicht zodra er alleen nog water uit komt, en ga naar de volgende radiator — omhoog door het huis;
- draai alle radiatorkranen weer open, zet de thermostaat terug en controleer de waterdruk van de ketel.
Moet de verwarming aan of uit staan?
Uit — maar hij moet er kort vóór wél aan geweest zijn. Dat lijkt tegenstrijdig en het is de meestgestelde vraag over dit onderwerp, dus even precies: door de verwarming eerst aan te zetten duwt de circulatiepomp de lucht naar de radiatoren, waar het ontluchtingsventiel zit. Zet je hem daarna niet uit, dan blijft de pomp die lucht rondsturen en ontlucht je een systeem dat nog in beweging is.
Er is ook een praktische reden om te wachten tot het water is afgekoeld: uit een radiator onder druk komt heet water, en dat spat verder dan je verwacht. Een kwartier wachten tussen uitzetten en ontluchten is genoeg.
Radiatoren open of dicht, en waar begin je?
Tijdens het ontluchten dicht, daarna weer open. Met de kranen dicht werk je aan één radiator tegelijk en trek je geen nieuwe lucht van elders aan. Als je klaar bent, moeten ze allemaal weer open — anders blijven de kamers die je hebt dichtgedraaid koud, en dat is precies de klacht waarmee mensen na het ontluchten terugkomen.
Over de volgorde bestaat een hardnekkig misverstand: je werkt van beneden naar boven, niet omgekeerd. Lucht stijgt, dus wat je op de begane grond loslaat, hoeft niet nog een keer op zolder eruit. Begin bij de radiator die het dichtst bij de ketel zit en werk van daar per verdieping omhoog. Sla de losse elektrische kachels over: die hebben geen watercircuit en dus niets te ontluchten.
Geen ontluchtingssleutel? Dit werkt ook
Veel oudere ventielen hebben een sleufje in het midden. Daar past een platte schroevendraaier in, en dat werkt net zo goed. Modernere radiatoren hebben vaak een vierkant nokje waar je echt een sleuteltje voor nodig hebt, en die zijn er in verschillende maten — neem dus je oude sleuteltje of een foto van het ventiel mee als je er een gaat kopen.
Gebruik geen tang op het nokje. Het is zacht messing en als je het ronddraait, kun je de radiator niet meer ontluchten zonder dat het ventiel vervangen wordt.
Cv-ketel ontluchten: wat is het verschil?
Veel mensen zoeken op "cv-ketel ontluchten" terwijl ze de radiatoren bedoelen. Dat is logisch, want de ketel is waar de installatie begint — maar de lucht laat je er niet uit. Een moderne cv-ketel heeft een automatische ontluchter die zijn werk zelf doet; wat jij ontlucht zijn de radiatoren en de vloerverwarmingsgroepen.
Wat je bij de ketel wél doet, is de waterdruk controleren. Ontluchten haalt water uit het systeem, dus de druk zakt altijd een beetje. Kijk op de manometer of op het display, en doe dat bij een koude installatie: warm water zet uit en geeft een hogere waarde.
Hoeveel bar hoort het te zijn?
Bij een koude installatie hoort de waterdruk tussen 1,5 en 2 bar te liggen. Zakt hij onder 1,5 bar, dan moet je bijvullen. Hoger dan 2 bar hoeft niet en is niet beter: rond de 3 bar blaast het overdrukventiel af.
Verliest je ketel na het bijvullen binnen een paar weken opnieuw druk, dan is er meestal iets anders aan de hand — een lek of een expansievat dat zijn werk niet doet. Dan is bijvullen symptoombestrijding en hoort er een monteur naar te kijken.
Krijg je de vraag wat er eerst moet, ontluchten of bijvullen: begin met ontluchten, vul daarna bij tot de druk goed staat, en ontlucht dan nog één keer na. Bij het bijvullen zelf komt namelijk weer wat lucht mee naar binnen.
Gratis advies om je huis goedkoop te verwarmen
Bel Selectra voor het voordeligste energiecontract en bespaar geld (gratis dienst)
Gratis advies om je huis goedkoop te verwarmen
Onze energie-experts zijn nu telefonisch gesloten. Vraag een gratis terugbelverzoek — we bellen je terug.
Vloerverwarming en convectoren ontluchten
Niet elk verwarmingssysteem heeft een ontluchtingsventiel op ooghoogte. Bij vloerverwarming en bij convectoren zit het ergens anders, en dat is de enige echte reden waarom het lastiger voelt.
Vloerverwarming: via de verdeler
Bij vloerverwarming die op water werkt, zit de ontluchting op de verdeler: de kast met de aanvoer- en retourleidingen van alle groepen, vaak in een meterkast of bijkeuken. Zet eerst de vloerverwarmingspomp uit, sluit dan alle groepen op één na, en ontlucht die ene groep via het ventiel op de verdeler. Daarna herhaal je dat per groep.
Omdat het water door lange lussen onder de vloer loopt, duurt het langer dan bij een radiator en moet je vaak een tweede ronde doen. Twijfel je welke groep bij welke kamer hoort, dan is een middag met de hand op de vloer voelen het snelste antwoord — en anders staat het soms op de verdeler geschreven.
Elektrische vloerverwarming kun je niet ontluchten
Een elektrische vloerverwarming werkt met verwarmingsdraden of matten, niet met water. Er is geen circuit, geen pomp en geen ventiel — dus ook geen lucht die eruit kan. Wordt zo'n vloer niet warm, dan zit het probleem in de thermostaat, de voeding of de mat zelf.
Convectoren en convectorputten
Een convector ontlucht je op dezelfde manier als een radiator, met dit verschil: het ventiel is klein en zit weggewerkt, meestal aan de zij- of onderkant achter het rooster. Bij een convectorput in de vloer moet je het rooster er eerst uit halen om erbij te kunnen.
Vind je geen ventiel, kijk dan of er een automatische ontluchter op zit — bij nieuwere convectoren komt dat voor, en dan hoef je zelf niets te doen. Meer over dit type verwarming staat op onze pagina over de convectorradiator.
Het lukt niet: radiator blijft koud of blijft geluid maken
Ontluchten lost het probleem niet altijd op, en dan is de vraag waar je verder moet kijken. Vier situaties komen het vaakst voor.
- Er komt geen water en geen lucht uit het ventiel
- Meestal staat de waterdruk te laag om iets naar boven te duwen. Controleer de manometer en vul bij tot tussen 1,5 en 2 bar, en ontlucht dan opnieuw.
- De radiator blijft koud, terwijl er wel water uit kwam
- Dan zit er geen lucht meer in en gaat het om doorstroming: een kraan die niet volledig opent, een vastgelopen thermostaatknop, of een radiator die te weinig water krijgt omdat de installatie niet is ingeregeld.
- Hij blijft tikken of borrelen na het ontluchten
- Bij veel lucht in het systeem is één ronde vaak niet genoeg. Stook een dag, ontlucht opnieuw, en kijk dan of het weg is. Blijft het na twee of drie rondes terugkomen, dan komt er ergens lucht binnen en is dat het echte probleem.
- Je moet elke maand opnieuw ontluchten
- Dat is geen onderhoud meer, dat is een storing. Een installatie die goed dicht is, houdt jaren zijn water vast. Terugkerende lucht wijst op een lek, een defect expansievat of een automatische ontluchter die water doorlaat in plaats van lucht.
In die laatste twee gevallen is het verstandiger een monteur te laten kijken dan blijven bijvullen. Onderhoud aan een cv-ketel is in Nederland niet wettelijk verplicht, maar het is wel het moment waarop dit soort dingen aan het licht komt — meer daarover staat bij ketelonderhoud.
Wat je niet zelf ontlucht
Drie onderdelen komen vaak in één zoekopdracht met "ontluchten" voorbij, terwijl ontluchten daar niet de juiste handeling is. Bij één ervan mag je het zelfs wettelijk niet zelf doen.
- Het expansievat
- Een expansievat hóórt lucht te bevatten: dat luchtkussen vangt de uitzetting van het water op. Je laat het er dus niet uit. Wat er wel jaarlijks moet gebeuren, is de voordruk laten controleren, en dat is werk voor een monteur met een manometer. Zakt je waterdruk telkens weg, dan is een leeggelopen expansievat een van de eerste verdachten.
- De gasleiding
- Sinds 1 april 2023 mogen alleen CO-gecertificeerde bedrijven aan gasverbrandingsinstallaties werken. Zelf doen is sindsdien niet toegestaan, en een niet-gecertificeerd bedrijf inschakelen ook niet. Ruik je gas, bel dan direct je installateur of het storingsnummer van je netbeheerder.
- De circulatiepomp
- Moderne pompen ontluchten zichzelf tijdens het opstarten. Een pomp openmaken betekent water uit de installatie halen op een plek waar je het niet meer terugkrijgt zonder bij te vullen — laat dit aan een monteur.
De rode draad: ontluchten is bedoeld voor de radiatoren en vloerverwarmingsgroepen. Zodra het over de ketel, de pomp of het gas gaat, is de juiste stap iemand laten kijken.
Ontluchten bij stadsverwarming of blokverwarming
Heb je geen eigen ketel maar stadsverwarming, dan ontlucht je je radiatoren op dezelfde manier — met één stap ervoor. Sluit eerst de aanvoerkraan op de afleverset in je meterkast, zodat er geen warm water blijft toestromen. Bij veel sets is dat de kraan met nummer 5, maar de indeling verschilt per type; staat er geen nummering op, dan weet je warmteleverancier welke het is.
Als je klaar bent, zet je die kraan weer open. Verder gaat het precies als bij een cv-installatie: ketel-equivalent uit, radiatorkranen dicht, van laag naar hoog.
Bijvullen doe je hier niet zelf
Bij stadsverwarming en blokverwarming zit er geen vulkraan voor jou aan het systeem: het water is van de warmteleverancier of van het collectieve ketelhuis. Blijft de druk of de warmte na het ontluchten weg, dan is dat een melding bij je warmteleverancier of bij de beheerder van het gebouw, niet iets om zelf op te lossen.
Eén ding is bij collectieve warmte anders dan bij gas: je warmteleverancier kun je niet kiezen, want er is geen landelijk warmtenet waarop je kunt overstappen. Je stroomcontract is wel vrij, en dat mag je elk jaar opnieuw vergelijken.
Veelgestelde vragen over ontluchten
Uit. Zet hem er wel ongeveer tien minuten vóór aan, zodat de pomp de lucht naar de radiatoren duwt, en wacht na het uitzetten een kwartier tot het water tot rust is gekomen. Ontlucht je met een draaiende pomp, dan blijft de lucht rondgaan.
Voor de meeste woningen is één keer per jaar genoeg, het handigst aan het begin van het stookseizoen. Verder ontlucht je op signaal: getik, geborrel of een radiator die bovenaan koud blijft. Moet je het elke maand doen, dan is er iets anders aan de hand.
Tijdens het ontluchten juist niet: draai ze dicht, zodat je per radiator werkt. Als je klaar bent, moeten ze allemaal weer open — anders blijven die kamers koud. Dat is de meest gemaakte fout na het ontluchten.
Veel oudere ventielen hebben een sleufje waar een platte schroevendraaier in past. Zit er een vierkant nokje op, dan heb je een sleuteltje nodig; die zijn er in verschillende maten, dus neem je oude sleutel of een foto mee naar de bouwmarkt. Gebruik geen tang: het messing draait rond en dan is het ventiel onbruikbaar.
Eerst ontluchten, dan bijvullen tot de waterdruk bij een koude installatie tussen 1,5 en 2 bar staat, en daarna nog één keer nacontroleren. Bij het bijvullen komt namelijk opnieuw wat lucht mee het systeem in.
Nee. Je radiatoren geven minder warmte af en je hoort het getik, maar er ontstaat geen gevaarlijke situatie. Dat is anders bij een gaslucht of een ketel die steeds op storing gaat: bel dan je installateur en ga niet zelf aan de gasinstallatie werken.
Bronnen & verificatie
Nefit Bosch — zelf je cv-ketel ontluchten · Nefit Bosch — de ideale waterdruk (bar) van je cv-ketel · Remeha kennisbank — wanneer en hoe moet ik de cv-installatie ontluchten? · Remeha kennisbank — wanneer en hoe moet ik mijn cv-installatie bijvullen? · InstallQ — CO-certificering (BRL6000-25) · Informatiepunt Leefomgeving — regels voor gasverbrandingsinstallaties .
Meer over je verwarming