Door In het kort
- De grens: aansluitingen en meters zijn van je netbeheerder. Groepenkast, hoofdschakelaar en aardlekschakelaar zijn van jou.
- 1 of 3 fasen: tel je hoofdzekeringen. Eén zekering is 1 fase, drie zekeringen zijn 3 fasen.
- Zegels: een verbroken zegel meld je zelf bij je netbeheerder. Zelf verbreken kan je duur komen te staan.
Wat is een meterkast en hoe werkt hij?
De meterkast is het punt waar het openbare net overgaat in jouw installatie. De kabel van je netbeheerder komt binnen, gaat door de hoofdzekeringen en de meter, en verlaat de kast via de groepenkast die de stroom over je woning verdeelt. Bij gas loopt dezelfde route via de hoofdkraan en de gasmeter.
In Nederland zit die kast meestal bij de voordeur, in de hal of onder de trap, zodat een monteur er zonder je woonkamer in te lopen bij kan. Wat er precies in hoort en hoe groot de ruimte moet zijn, is genormeerd — daarover verderop meer.
De eigendomsgrens, in de woorden van Liander zelf
"De aansluitingen en energiemeters in uw meterkast zijn eigendom van Liander. Alles boven de meter, zoals de groepenkast, hoofdschakelaar en aardlekschakelaar zijn uw verantwoordelijkheid." Enexis noemt dat tweede deel je binneninstallatie. Praktisch: gaat het mis vóór de meter, dan bel je je netbeheerder; zit het erna, dan bel je een erkende installateur.
Die grens verklaart ook waarom sommige onderdelen verzegeld zijn en andere niet. Alles wat van de netbeheerder is, mag je niet openen; alles wat van jou is, mag je (laten) aanpassen zolang het aan de normen voldoet.
Wat zit er in een meterkast?
Van boven naar beneden, of van links naar rechts: dit zijn de onderdelen die je in vrijwel elke Nederlandse meterkast aantreft. De laatste kolom is de belangrijkste — die vertelt je of je zelf iets mag doen.
De onderdelen van een meterkast en wie erover gaat
Hoofdzekeringen
- Wat het doet
- Begrenzen hoeveel stroom je aansluiting mag doorlaten; het aantal verraadt of je 1 of 3 fasen hebt
- Van wie
- Netbeheerder
- Zelf aan werken?
- Nee, verzegeld
Energiemeters
- Wat het doet
- Meten je stroom- en gasverbruik en de teruglevering van zonnepanelen
- Van wie
- Netbeheerder
- Zelf aan werken?
- Nee, verzegeld
Gashoofdkraan
- Wat het doet
- Sluit de gastoevoer naar je hele woning af
- Van wie
- Netbeheerder
- Zelf aan werken?
- Dichtdraaien mag, sleutelen niet
Hoofdschakelaar
- Wat het doet
- Schakelt in één keer alle stroom in je woning uit
- Van wie
- Jij
- Zelf aan werken?
- Omzetten mag; vervangen door een installateur
Aardlekschakelaar
- Wat het doet
- Schakelt uit zodra er stroom weglekt, bijvoorbeeld door een nat apparaat of een aanraking
- Van wie
- Jij
- Zelf aan werken?
- Testen en resetten mag; monteren niet
Installatieautomaten
- Wat het doet
- De zekeringen per groep; slaan af bij overbelasting of kortsluiting
- Van wie
- Jij
- Zelf aan werken?
- Terugzetten mag
Groepenkast
- Wat het doet
- Verdeelt de stroom over de groepen in je woning
- Van wie
- Jij
- Zelf aan werken?
- Alleen door een erkende installateur
Bij een oudere kast heten de installatieautomaten nog smeltveiligheden of "stoppen". Functioneel doen ze hetzelfde: ze beveiligen één groep.
Twee onderdelen worden constant verwisseld. De hoofdschakelaar zet álles uit; de aardlekschakelaar beschermt jóu en klapt eruit bij lekstroom. Slaat er iets af, dan bepaalt de vraag welke van de twee het was wat je vervolgens doet.
De meters zelf staan los van de rest: die zijn van je netbeheerder en worden op afstand of met de hand uitgelezen. Wat er precies op je display staat, lees je bij meterstanden uitlezen; welk type je hebt en of je hem mag weigeren, staat bij de slimme energiemeter. De gaskant staat apart beschreven bij gasaansluiting.
Vragen over je slimme of analoge meter?
Bel Selectra voor advies over je energiemeter (gratis dienst)
Vragen over je slimme of analoge meter?
Onze energie-experts zijn nu telefonisch gesloten. Vraag een gratis terugbelverzoek — we bellen je terug.
Heb ik 1 fase of 3 fasen? Zo zie je het
Je hoeft hiervoor niets op te zoeken: tel de hoofdzekeringen, de dikke zekeringen vóór je groepenkast. Op elke zekering staat het aantal ampère gedrukt, en samen met het aantal vertelt dat je precies welke aansluiting je hebt.
1 fase of 3 fasen herkennen in je meterkast
Eén dikke zekering, meestal 25 of 35 A
- Wat je hebt
- 1-fase-aansluiting
- Ongeveer beschikbaar
- ± 5,7 tot 8 kW
Drie dikke zekeringen naast elkaar, meestal 25 A
- Wat je hebt
- 3-fasen-aansluiting van 3x25A
- Ongeveer beschikbaar
- ± 17 kW
Drie zekeringen van 35 A of meer
- Wat je hebt
- Zware 3-fasen-aansluiting
- Ongeveer beschikbaar
- ± 24 kW en meer
Gerekend met 230 V per fase en afgerond. Bij twijfel staat je aansluitwaarde ook in de Mijn-omgeving van je netbeheerder en op je jaarnota.
Wil je van 1 fase naar 3 fasen, of van 3x25A naar iets zwaarders? Dat is een aparte aanvraag bij je netbeheerder, en vooral: het verandert je vaste netkosten. Wat dat kost en waarom de sprong boven 3x25A duur uitpakt, staat bij aansluiting verzwaren. Deel je die ene aansluiting met een andere woning of ruimte, dan houd je dat verbruik apart bij met een tussenmeter.
En een 2-fase-aansluiting dan?
Die bestaat als begrip, maar niet als aansluiting die je netbeheerder levert: hun tariefbladen kennen alleen 1-fase- en 3-fasen-aansluitwaarden. Wat mensen "2-fase" noemen is bijna altijd een perilexgroep — een zwaardere kookgroep die twee fasen van een 3-fasen-aansluiting gebruikt (en dus geen krachtstroom is), voor een fornuis of inductieplaat. Je aansluiting blijft daarmee wat hij is; alleen de groep in je kast is anders.
De hoofdschakelaar in je meterkast
Enexis vat hem in één zin samen: "Een hoofdschakelaar zit in de meterkast en schakelt in 1 keer alle stroom in uw woning uit." Hij zit ná de meter en dus aan jouw kant van de eigendomsgrens: bedienen mag je zelf, vervangen doet een erkende installateur.
Waar zit de hoofdschakelaar?
Volg de route van de stroom: hoofdzekeringen, meter, en direct daarna de hoofdschakelaar — meestal linksboven in de groepenkast, als eerste in de rij vóór de aardlekschakelaars en de automaten. In een kast van vóór de eeuwwisseling ontbreekt hij regelmatig; dan lopen de groepen er rechtstreeks langs en kun je de stroom alleen per groep uitzetten.
Hoe ziet een hoofdschakelaar eruit?
Hij lijkt op de automaten ernaast, maar is breder, omdat hij alle draden tegelijk schakelt: 2-polig bij een 1-fase-aansluiting, 4-polig bij 3 fasen. Het duidelijkste verschil met de aardlekschakelaar is de testknop — die heeft de aardlekschakelaar wél en de hoofdschakelaar niet. Welke stand aan is, lees je af aan de markering op de schakelaar zelf; ga niet op de richting af.
De hoofdschakelaar aan- of uitzetten
Dat mag je altijd zelf: Enexis rekent het bedienen van de hoofdschakelaar tot het werk dat je in je meterkast gewoon mag doen. Handig als je een lamp of stopcontact vervangt, want dan ligt de hele woning eruit in plaats van één groep. Twee dingen om te weten: klokken van je cv-ketel, oven of wekkerradio moet je daarna opnieuw instellen, en je energiemeters blijven gewoon meten — die hangen vóór de schakelaar en zijn van je netbeheerder.
Is een hoofdschakelaar verplicht?
Ja, en het plaatsen ervan is jouw taak. Liander is er kort over: "Een hoofdschakelaar is verplicht, maar nog niet iedere meterkast heeft er één. U bent zelf verantwoordelijk voor het plaatsen van de juiste hoofdschakelaar." Daar hoort een praktische consequentie bij: zonder de juiste hoofdschakelaar mag een monteur van je netbeheerder zijn werkzaamheden niet uitvoeren. Vraag je een verzwaring naar 3 fasen aan, dan moet de 4-polige schakelaar er dus staan vóórdat hij langskomt — en dat valt buiten zijn werk.
Hoofdschakelaar is niet hetzelfde als hoofdzekering
De hoofdzekering zit vóór de meter in een gietijzeren of kunststof kast en is eigendom van je netbeheerder — daar mag niemand anders aan werken. De hoofdschakelaar zit ná de meter, boven je groepenkast, en is van jou. Dat is precies de eigendomsgrens waar deze hele pagina om draait.
Ontbreekt de schakelaar in je kast of is hij defect, dan is dat zelden een losse klus: in de praktijk gaat hij mee in een nieuwe groepenkast, omdat de installateur dan toch de bedrading al open heeft.
Hoe moeten de schakelaars staan?
In een normale situatie staan alle schakelaars en automaten omhoog: dat is de stand waarin de stroom doorloopt. Staat er één omlaag, dan is die groep uitgeschakeld — met de hand of doordat de beveiliging heeft ingegrepen.
Bij oudere kasten met draaibare stoppen werkt het anders: die zitten vast of los, en een doorgeslagen smeltveiligheid herken je aan het gekleurde plaatje dat losgeschoten is. Vervangen betekent dan echt vervangen; terugdraaien helpt niet.
- Eén groep uitgevallen: zet de automaat weer omhoog. Slaat hij direct opnieuw af, laat dan het apparaat op die groep zoeken;
- De aardlekschakelaar eruit: alle groepen op die aardlek liggen eruit. Trek eerst de stekkers los, zet hem omhoog en steek één voor één terug;
- Alles donker en de schakelaars staan gewoon omhoog: dan zit het probleem buiten je huis;
- Rook, vonken of een brandlucht: niets aanraken, huis uit en 112 bellen.
Blijft het bij één groep of één apparaat, dan is het jouw installatie en helpt een erkende installateur — meer over de oorzaken staat bij kortsluiting. Zit je hele straat zonder stroom, dan is het een storing op het net: kijk bij stroomstoring of bel het Nationaal Storingsnummer 0800 9009. Dat nummer is ook het juiste bij gaslucht.
Welk contract past bij jou: vast, variabel of dynamisch?
Twijfel je welke leverancier je moet kiezen? Onze experts vergelijken gratis met je mee (gratis dienst)
Welk contract past bij jou: vast, variabel of dynamisch?
Onze energie-experts zijn nu telefonisch gesloten. Vraag een gratis terugbelverzoek — we bellen je terug.
Waarom zitten er zegels op je meterkast?
De zegels zitten op de onderdelen die van je netbeheerder zijn: de meter en het deel vóór de meter. Ze zijn er niet om je te pesten maar om te kunnen vaststellen dat niemand aan de meting of aan spanningvoerende delen heeft gezeten — dat is zowel een veiligheids- als een fraudekwestie.
Zie je een gebroken of ontbrekend zegel, bijvoorbeeld na een verhuizing of een verbouwing? Meld dat zelf bij je netbeheerder. Zolang jij het meldt is het een administratieve kwestie; wordt het bij een controle gevonden zonder melding, dan komt het bij jou terecht. Liander rekent voor het opnieuw verzegelen van een gasaansluiting of gasmeter een schadevergoeding van € 91,32, en bij een vermoeden van fraude volgt een onderzoek.
Wat je dus nooit doet: zelf een zegel verbreken om een hoofdzekering te vervangen of "even te kijken". Dat werk is per definitie voor de netbeheerder, ook als het technisch simpel lijkt.
Afmetingen en eisen: hoe groot moet een meterkast zijn?
Er zijn twee normen die samen bepalen hoe je meterkast eruit moet zien. NEN 2768 gaat over de ruimte zelf: afmetingen, indeling en bereikbaarheid. NEN 1010 gaat over de elektrische installatie die erin zit; de wettelijk aangewezen versie daarvan is NEN 1010:2015.
De actuele versie van de eerste norm is NEN 2768+A2:2022, in werking sinds 1 november 2022. Die wijziging is relevant als je verbouwt, want er is ruimte bij gekomen.
Maten en eisen voor de meterruimte
Minimale meterruimte volgens de Liander-richtlijn
- Waarde
- 240 × 77 × 35 cm (h × b × d)
- Vastgelegd in
- Richtlijn netbeheerder
Breedte individuele meterruimte
- Waarde
- Verruimd van 750 naar 770 mm
- Vastgelegd in
- NEN 2768+A2:2022
Diepte bij laagbouw
- Waarde
- Verruimd van 310 naar 350 mm
- Vastgelegd in
- NEN 2768+A2:2022
Maximale afstand tot de voordeur
- Waarde
- Verruimd van 3 naar 4,5 m
- Vastgelegd in
- NEN 2768+A2:2022
De volledige maattabellen staan achter de betaalmuur van NEN; dit zijn de waarden die netbeheerders en de normwijziging zelf publiceren. Bouw je nieuw of verbouw je, laat je installateur dan met de actuele norm werken.
Waarom die maten bestaan, merk je pas als ze knellen: een monteur moet erbij kunnen, er moet ruimte zijn voor extra groepen, en de kast moet geventileerd blijven. Is je kast te klein om nog een groep bij te plaatsen, dan is dat vaak het echte startpunt van een verbouwing — niet de meter.
Vervangen, uitbreiden, verzwaren of verplaatsen?
Vier klussen die door elkaar worden gehaald, met vier verschillende uitvoerders en prijskaartjes. Het onderscheid is bijna altijd de eigendomsgrens uit de eerste sectie.
- Groepenkast vervangen of uitbreiden
- Een extra groep, een aardlekschakelaar erbij of een hele nieuwe kast omdat de oude vol of verouderd is. Werk voor jouw erkende installateur, zonder vast tarief. Je aansluitwaarde verandert er niet door, dus je netbeheerkosten blijven gelijk — wanneer het nodig is en wat het kost staat bij meterkast vervangen.
- Aansluiting verzwaren
- Je netbeheerder verhoogt de aansluitwaarde, bijvoorbeeld naar 3 fasen. Vast tarief, maar het verandert wél je vaste jaarkosten — en boven 3x25A flink.
- Meterkast verplaatsen
- De kast komt op een andere plek in huis, meestal bij een verbouwing. Eigen aanvraag met een eigen tarief — zie meterkast verplaatsen.
- Meter vervangen
- Dat doet je netbeheerder, kosteloos, en meestal omdat je oude meter aan vervanging toe is. Je mag daarbij kiezen tussen een digitale en een slimme meter, maar niet weigeren.
Wat mensen bij een oude kast vaak willen weten: moet dit nu? Een groepenkast die ouder is dan pakweg 25 jaar, nog met porseleinen stoppen werkt, geen aardlekschakelaar heeft of geen ruimte meer biedt voor een extra groep, is een gegronde reden om te vervangen. Een kast die er alleen oud uitziet maar veilig werkt, is dat niet.
Ga je zonnepanelen of een thuisbatterij aansluiten, dan wordt er meestal een groep in je kast bijgeplaatst en soms de omvormer aangesloten. Dat hoort bij de installatie van het systeem zelf — zie zonnepanelen.
Veelgestelde vragen over de meterkast
Schakelaars omzetten, een automaat terugzetten en je aardlekschakelaar testen mag altijd — dat is de kast bedienen, niet erin werken. Onderdelen monteren of vervangen boven de meter is werk voor een erkende installateur: het moet aan NEN 1010 voldoen, en bij schade of brand kijkt je verzekeraar naar wie het heeft aangelegd. Alles onder de zegels is per definitie van je netbeheerder.
Daar bestaat geen vast tarief voor, omdat het geen netbeheerderswerk is maar installatiewerk: de prijs hangt af van het aantal groepen, de staat van de bedrading en wat er mee moet. Vraag daarom minstens twee offertes op en let erop dat de bedragen die je online als "gemiddelde" tegenkomt vaak appels met peren vergelijken — een nieuwe groepenkast is iets anders dan een compleet nieuwe installatie.
Ja, en het komt vaker voor dan je denkt: in kasten van vóór de eeuwwisseling ontbreekt hij regelmatig. Inmiddels is hij verplicht en hij valt aan jouw kant van de meter, dus het plaatsen ervan is jouw verantwoordelijkheid en niet die van je netbeheerder. In de praktijk merk je het pas als er een monteur langskomt voor een nieuwe meter of een verzwaring: zonder de juiste hoofdschakelaar mag hij zijn werk niet uitvoeren. Hij gaat daarom meestal mee in een nieuwe groepenkast.
Zo dat een monteur er snel bij kan zonder door je hele woning te lopen. Sinds NEN 2768+A2:2022 mag de individuele meterruimte maximaal 4,5 m van de voordeur liggen; daarvoor was dat 3 m. Bij nieuwbouw en verbouw bepaalt je installateur samen met de netbeheerder de exacte plek en de invoer van de kabels.
Een zacht, constant zoemen komt vaak uit een transformator in de kast, bijvoorbeeld die van je deurbel. Wordt het geluid harder, gaat het gepaard met warmte of een brandlucht, of is het nieuw zonder dat er iets veranderd is? Dan laat je het nakijken: bij een brandlucht of zichtbare schade bel je 112, anders je installateur voor het deel boven de meter en je netbeheerder voor de meter zelf.
Bronnen & verificatie
Liander — aansluitingen en meters in uw meterkast · Enexis — de energiemeters in uw meterkast · Enexis — zelf klussen in de meterkast · Liander — hoofdschakelaar verplicht · Stedin — veelgestelde vragen over meter en meterkast · NEN — NEN 2768+A2:2022, meterruimten in woningen · NEN — NEN 1010, veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties · Netbeheer Nederland — Nationaal Storingsnummer 0800 9009 .
Meer over je meterkast en meters