Door In het kort
- Wat het is: drie fasen van 230 volt met 400 volt daartussen. Daarvoor moet je pand een 3-fasenaansluiting hebben — die twee dingen zijn niet hetzelfde.
- Heb je het nodig? Meestal niet. Enexis is er kort over: in woonhuizen is krachtstroom bijna nooit nodig, omdat huishoudelijke apparatuur er vaak niet geschikt voor is.
- Wie het aanlegt: een installateur. Liggen de drie fasen er nog niet, dan komt de netbeheerder er eerst aan te pas en gaat het om verzwaren.
Wat is krachtstroom?
Krachtstroom is stroom die over drie fasen tegelijk wordt geleverd, met 400 volt tussen die fasen. Enexis zet het verschil met een gewone aansluiting kort neer: bij één fase "komt 230 volt uw huis binnen", bij drie fasen komt er "via 3 kabels (fasen) 230 volt binnen" en geldt dat "tussen de fases 400 volt" staat. Dat hogere getal is geen extra stroom die van elders komt — het is het spanningsverschil dat je krijgt zodra je twee of drie van die fasen samen gebruikt.
Waarvoor je dat nodig hebt, zegt Enexis er in één zin bij: "Krachtstroom, ook wel draaistroom, is nodig voor apparaten die veel elektriciteit verbruiken en meer spanning vragen dan de standaard 230 volt." Denk aan machines in een werkplaats, een professionele oven, een compressor of een zaagtafel. Zulke apparaten hebben een eigen stopcontact met meer pennen dan je gewend bent, en die contacten bestaan in verschillende stroomsterktes — je ziet vooral 16 en 32 ampère.
Het verwarrende is dat er drie dingen door elkaar lopen die alle drie met “fasen” te maken hebben.
Drie fasen, drie betekenissen
Een 1-faseaansluiting
- Wat je ermee kunt
- Alles wat op een gewoon stopcontact werkt. Eén fase van 230 volt komt binnen
- Hoe je het herkent
- Eén hoofdzekering in de meterkast, en twee draden op je kWh-meter
Een 3-fasenaansluiting
- Wat je ermee kunt
- Je verbruik verdelen over drie fasen, en zwaardere apparatuur aansluiten. Voorwaarde voor krachtstroom
- Hoe je het herkent
- Drie hoofdzekeringen in de meterkast, en vier draden op de meter
Een krachtstroomgroep
- Wat je ermee kunt
- Eén apparaat voeden dat 400 volt vraagt, via een eigen groep en een eigen stopcontact
- Hoe je het herkent
- Een rond stopcontact met vier of vijf pennen, meestal in een garage, schuur of werkplaats
De middelste rij gaat over je aansluiting op het net, de onderste over wat je daarachter in je eigen installatie aanlegt. Dat onderscheid bepaalt bij wie je moet zijn.
Krachtstroom of een 3-fasenaansluiting: niet hetzelfde
Dit is de vraag waar de meeste verwarring zit, en het antwoord is eenvoudig: een 3-fasenaansluiting is de voorwaarde, krachtstroom is het gebruik. Enexis formuleert het zo: om apparaten met krachtstroom te kunnen laten werken, "heeft het pand een 3-fasenaansluiting nodig". Drie fasen in je meterkast betekenen dus niet automatisch dat er ergens een krachtstroomstopcontact zit — het betekent dat het aangelegd kán worden.
Andersom komt ook voor: drie fasen die alleen worden gebruikt om je gewone groepen over te verdelen. Dat is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering. Netbeheer Nederland schrijft dat in het verleden de meeste huisaansluitingen als 1-fase waren uitgevoerd, en dat er nu steeds meer 3-fasenaansluitingen zijn "waar de verdeling in de groepenkast van de klant gemaakt wordt". Je installateur bepaalt daarbij zelfs op welke fase een zonne-omvormer of warmtepomp komt, omdat netbeheerders de fasevolgorde per adres laten variëren.
Wat je aansluiting op dit moment aankan en wat het kost om daar meer capaciteit van te maken, is een verhaal apart: dat staat bij stroomaansluiting verzwaren, samen met de tarieven van de netbeheerder en de jaarlijkse gevolgen voor je capaciteitstarief.
Heb ik krachtstroom in huis?
Je kunt dat zelf nakijken, en je hoeft er niets voor open te maken. Kijk eerst of je pand drie fasen binnenkrijgt: dat zie je aan het aantal hoofdzekeringen in de meterkast en aan het aantal draden op je meter. Hoe je die zekeringen leest en wat de aanduidingen betekenen, staat bij de meterkast.
Zoek daarna naar het stopcontact. Een krachtstroomcontact is rond, heeft vier of vijf pennen en zit zelden in de woonkamer: kijk in de garage, de schuur, de bijkeuken of bij de plek waar ooit een fornuis stond. Zit er zo'n contact, dan is er een krachtstroomgroep aangelegd. Zit het er niet, maar heb je wel drie fasen, dan kan het worden bijgeplaatst zonder dat je netbeheerder eraan te pas komt.
Een perilexstopcontact is geen bewijs
Bij een oud elektrisch fornuis zit vaak een perilexcontact, en dat wordt geregeld voor krachtstroom aangezien. Perilex is echter een stekkervorm, geen belofte over wat erachter ligt: hoeveel fasen er op zitten, hangt af van hoe de groep is aangelegd. Wil je het zeker weten voordat je een apparaat koopt, laat een installateur het dan even nameten. Dat is een kwestie van minuten en voorkomt een fornuis dat niet aan kan.
Wanneer heb je krachtstroom nodig — en wanneer niet?
Hier wijkt dit artikel af van wat je verder online leest, en de bron daarvoor is de netbeheerder zelf. Enexis schrijft onomwonden: "In woonhuizen is krachtstroom bijna nooit nodig. Dit komt omdat huishoudelijke apparatuur vaak ongeschikt is voor krachtstroom." Wie een woning elektrificeert, krijgt dus vaak een oplossing aangeboden voor een probleem dat er niet is.
De drie apparaten waar het meestal om gaat, hebben elk hun eigen antwoord. Een inductiekookplaat vraagt veel vermogen, maar wordt in woningen normaal op één of twee fasen aangesloten met een eigen kookgroep — geen krachtstroom. Bij een laadpaal gaat het niet om 400 volt maar om laadsnelheid: laden over drie fasen gaat sneller, en of dat kan hangt af van je aansluitwaarde en van de auto. En een warmtepomp is vooral een vraag naar capaciteit, niet naar krachtstroom; wat zo'n toestel van je installatie vraagt, staat bij de kosten van een warmtepomp.
Waar het wél om krachtstroom gaat, is bij machines: een werkplaats met een draaibank of zaagtafel, een grote compressor, professionele keukenapparatuur, een sauna of een beregeningspomp. Kortom: apparatuur die voor bedrijfsmatig gebruik is ontworpen en die je thuis alleen tegenkomt als je hobby daar op lijkt. In alle andere gevallen is de eerlijke vraag niet of je krachtstroom nodig hebt, maar of je installatie genoeg capaciteit heeft — een andere vraag, met een ander antwoord en een andere rekening.
Welk contract past bij jou: vast, variabel of dynamisch?
Twijfel je welke leverancier je moet kiezen? Onze experts vergelijken gratis met je mee (gratis dienst)
Welk contract past bij jou: vast, variabel of dynamisch?
Onze energie-experts zijn nu telefonisch gesloten. Vraag een gratis terugbelverzoek — we bellen je terug.
Hoe kom je aan krachtstroom?
Zelf aanleggen is hier geen optie, en dat is niet onze inschatting maar die van de netbeheerder: "Een krachtstroomaansluiting moet door een installateur worden aangelegd", schrijft Enexis. Er wordt gewerkt aan de bedrading in je groepenkast, er komt een zwaardere groep bij en de installatie moet daarna getest worden. Welke route je loopt, hangt af van één ding: liggen de drie fasen er al?
Liggen ze er al, dan is het puur werk van je installateur. Hij plaatst een krachtstroomgroep in de kast, trekt een geschikte kabel naar de plek waar het apparaat komt en monteert daar het stopcontact. Is er in je kast geen ruimte meer op de rail, dan komt een nieuwe groepenkast in beeld en loopt de rekening op. Je netbeheerder komt er niet aan te pas en hoeft er ook niets van te weten, want alles gebeurt achter je meter — in jouw eigen installatie. Wil je weten wat die ene groep apart verbruikt, bijvoorbeeld omdat een medegebruiker meebetaalt, dan kan daar een tussenmeter voor.
Liggen ze er niet, dan begint het bij de netbeheerder en heet het niet krachtstroom maar verzwaren — daar vind je de aanvraagroute via mijnaansluiting.nl, de tarieven en de wachttijden. Pas als die aanpassing klaar is, kan je installateur aan de slag. Reken op twee facturen en twee planningen, en houd die volgorde aan: eerst de fasen, dan de groep.
Wat kost krachtstroom?
De prijs valt in twee stukken uiteen, en welk stuk je betaalt hangt weer af van die drie fasen. Het werk van de installateur staat op geen enkel tarievenblad, want het gebeurt in je eigen installatie; de aanpassing van de aansluiting staat dat juist wél, want dat is een tarief van de netbeheerder.
Onafhankelijke cijfers voor het installateursdeel bestaan niet: de bedragen die rondgaan komen van klusplatformen en installatiebedrijven. Om er toch een orde van grootte bij te geven: één installatiebedrijf publiceert voor de binneninstallatie — een 3-fasegroepenkast met de bijbehorende automaten, bekabeling en keuring volgens NEN 1010 — € 600 tot € 1.400, en komt inclusief de netbeheerder op € 1.200 tot € 2.500 voor een compleet traject (prijspeil 2026). Behandel dat als de opgave van dat ene bedrijf en niet als een marktgemiddelde: gaat het alleen om één extra groep in een kast die al drie fasen heeft, dan valt het een orde lager uit.
Wat de netbeheerder rekent voor het aanpassen van je aansluiting, plus wat dat jaar na jaar doet met je capaciteitstarief, staat met de officiële tarieven op de verzwaren-pagina hierboven. Dat vaste bedrag is op termijn belangrijker dan de eenmalige rekening, want het loopt door zolang je die aansluiting hebt.
Eén ding kost géén extra geld: de stroom zelf. Een kilowattuur over drie fasen is dezelfde kilowattuur als over één, en je leverancier rekent er hetzelfde tarief voor. Krachtstroom is dus niet duurder of goedkoper per kWh — wat verandert is je vaste kosten als je daarvoor een zwaardere aansluiting nodig had, en natuurlijk je verbruik als je er een machine op zet die eerder niet aan kon.
Veelgestelde vragen over krachtstroom
Meestal niet. Warmtepompen voor woningen worden gewoonlijk op één of drie fasen aangesloten binnen een normale aansluiting; de vraag die er echt speelt is of je aansluitwaarde het totaal aankan als de pomp erbij komt. Dat is een capaciteitsvraag en geen krachtstroomvraag. Je installateur berekent het, en die bepaalt ook op welke fase het toestel komt — netbeheerders wisselen de fasevolgorde per adres.
Nee, en de verwarring is begrijpelijk. Een laadpunt kan over één of over drie fasen laden, en over drie fasen gaat het sneller. Dat is iets anders dan een apparaat dat 400 volt vraagt: je auto laadt op dezelfde 230 volt per fase. Of sneller laden bij jou kan, hangt af van je aansluitwaarde en van wat de auto zelf aankan — een laadpaal die harder kan dan je aansluiting toelaat, wordt simpelweg begrensd.
Nee. Een inductiekookplaat vraagt veel vermogen en hoort daarom op een eigen kookgroep, maar in woningen gebeurt dat normaal op één of twee fasen. Wat je nodig hebt, staat in de handleiding van de plaat: daar vind je het aansluitschema en het benodigde vermogen. Laat die aansluiting door een installateur maken en niet door de keukenleverancier "even meenemen", want het gaat om een vaste aansluiting in de groepenkast.
Per kilowattuur niet: je leverancier rekent hetzelfde tarief, ongeacht over hoeveel fasen die kilowattuur binnenkwam. Duurder wordt het alleen als je voor krachtstroom een zwaardere aansluiting nodig had, want dan stijgt het capaciteitstarief dat je netbeheerder per jaar rekent. En natuurlijk verbruik je meer zodra er een machine op staat die eerder niet kon draaien — maar dat is verbruik, geen tarief.
Verder over je aansluiting en meterkast