Door In het kort
- Zo vind je het: zet alle groepen onder de aardlekschakelaar uit, zet hem terug omhoog en schakel de groepen daarna één voor één weer in.
- Geen enkele groep omlaag? Dat is normaal. De aardlekschakelaar zit vóór de groepen en schakelt zelfstandig uit bij een lekstroom.
- Van wie is hij: van jou. Alles ná de meter is je eigen installatie, dus dit is werk voor een installateur en niet voor je netbeheerder of leverancier.
Wat doet een aardlekschakelaar?
Een aardlekschakelaar vergelijkt de stroom die je installatie in gaat met de stroom die er weer uit komt. Klopt dat niet met elkaar, dan lekt er ergens stroom weg en schakelt hij uit. Liander omschrijft het zo: "Een aardlekschakelaar meet namelijk weglekkend stroom. Is dit het geval? Dan schakelt de aardlekschakelaar alle stroom in uw woning uit."
Dat weglekken gebeurt via de aarde. Enexis legt uit waar die aarding voor is: "Aarding zorgt ervoor dat de stroom van een defect elektrisch apparaat via een aardleiding de grond invloeit." Raak je zo'n defect apparaat aan, dan kan jouw lichaam dat pad worden — en precies daarvoor zit de aardlekschakelaar er. Hij grijpt in bij een fractie van de stroom die een gewone groep nog gewoon doorlaat; op de meeste Nederlandse woningschakelaars staat 30 mA gedrukt.
Onthoud vooral dit onderscheid, want het bepaalt waar je gaat zoeken: een aardlekschakelaar beschermt mensen, een installatieautomaat beschermt de leiding.
Drie schakelaars die vaak door elkaar worden gehaald
De hoofdschakelaar zet je hele woning uit — Enexis: "Een hoofdschakelaar zit in de meterkast en schakelt in 1 keer alle stroom in uw woning uit." De installatieautomaat beveiligt één groep. De aardlekschakelaar bewaakt de lekstroom over meerdere groepen tegelijk. Alle drie zijn ze van jou; de hoofdzekering vóór de meter niet. Welk onderdeel waar zit, staat bij de meterkast.
Je aardlekschakelaar valt uit: zo vind je de oorzaak
Je zoekt niet naar iets kapots dat vonkt, maar naar iets dat stroom lekt — en dat ziet er van buiten meestal doodnormaal uit. Vocht is een veelvoorkomende oorzaak, net als apparaten met een verwarmingselement: een wasdroger, een boiler, een vaatwasser of een oude koelkast.
Het schakelwerk hieronder mag je zelf doen. Werk met droge handen en open nooit een stopcontact terwijl de groep aan staat.
- Zet alle groepen uit die onder de uitgevallen aardlekschakelaar hangen;
- Zet de aardlekschakelaar zelf terug omhoog. Blijft hij nu staan, dan werkt hij prima en zit het lek in één van de groepen;
- Schakel de groepen daarna één voor één weer in en wacht telkens even;
- Vliegt de aardlekschakelaar eruit bij een bepaalde groep, dan weet je in welk deel van je huis je moet zijn;
- Haal de stekkers van die groep eruit en steek ze één voor één terug, tot hij opnieuw uitschakelt. Dat apparaat is de dader.
"Mijn aardlekschakelaar valt uit, maar er staat geen enkele groep omlaag"
Dat klopt en het is geen storing in de kast. De aardlekschakelaar zit vóór de groepen en meet iets anders dan de automaten: hij kijkt naar weglekkende stroom, niet naar de belasting van een leiding. Er hoeft dus niets te veel te zijn geweest, en er hoeft niets doorgebrand te zijn. Dat de groepen keurig omhoog staan, sluit een defect apparaat juist niet uit — het bevestigt alleen dat het om een lekstroom gaat en niet om kortsluiting.
Vliegt er wél een groepsautomaat uit in plaats van de aardlekschakelaar, dan zoek je iets anders: dan gaat het om kortsluiting of overbelasting, met een eigen stappenplan per apparaat.
Blijkt bij dit uitzoekwerk dat je installatie ouder is dan je dacht, dan is dit vaak het moment waarop mensen hun hele meterkast onder de loep nemen. Ga je daarbij ook zwaarder elektrisch verbruiken — inductie, een warmtepomp of een laadpaal — dan verandert je verbruiksprofiel mee, en op het leveringsdeel van je rekening valt dan vaak iets te winnen.
Bespaar op je energierekening
Onze energie-experts zoeken gratis het voordeligste contract voor jouw verbruik (gratis dienst)
Bespaar op je energierekening
Onze energie-experts zijn nu telefonisch gesloten. Vraag een gratis terugbelverzoek — we bellen je terug.
De aardlekschakelaar gaat niet meer omhoog
Bij vrijwel alle moderne schakelaars is omhoog de ingeschakelde stand; twijfel je, kijk dan naar de markering op de schakelaar zelf, want oudere uitvoeringen wijken af. Wil hij daar niet blijven staan, dan zegt Stedin het nuchter: "Valt de aardlekschakelaar direct weer uit? Dan is er een andere oorzaak." Er zijn er drie, en ze zijn goed uit elkaar te houden.
- Er hangt nog iets aan dat lekt
- Verreweg het vaakst. Zet eerst alle groepen eronder uit en probeer het opnieuw — blijft hij dan wél staan, dan is de schakelaar in orde.
- De schakelaar zelf is defect
- Blijft hij eruit vliegen met álles eronder uitgeschakeld, dan is het onderdeel zelf aan vervanging toe. Forceer hem niet en plak hem al helemaal niet vast.
- Er zit vocht of een fout in de vaste bedrading
- Een lek in een leiding in de muur sluit je niet uit door stekkers te trekken. Dat is meetwerk.
Bij de laatste twee stopt het zelf uitzoeken. Stedin is daar expliciet over: "Wij adviseren u bij een defecte aardlekschakelaar of bij kortsluiting een erkend installatiebedrijf in te schakelen." Een erkend installateur vind je via echteinstallateur.nl.
Uitvallen door vocht, regen of onweer
Water geleidt, en dat maakt het een makkelijk lekpad naar de aarde. Daarom is een aardlekschakelaar die na een regenbui uitvalt zelden een defecte schakelaar: hij doet precies wat hij moet doen. Begin buiten met zoeken, niet in de kamer waar het licht uitging — tuinverlichting, een buitenstopcontact en een verlengsnoer dat buiten is blijven liggen zijn de vaste verdachten.
Bij onweer speelt er iets anders mee. Stedin: "Blikseminslag kan de aardlekschakelaar of de groepenkast uitschakelen. Vaak kunt u de schakelaar zonder problemen weer aanzetten." Een korte spanningspiek laat de beveiliging omslaan zonder dat er iets stuk is; blijft hij daarna gewoon staan, dan was dat het.
Werkt je aardlekschakelaar nog? Zo test je hem
Op elke aardlekschakelaar zit een testknop, meestal gemerkt met een T of Test. Enexis rekent het gebruik ervan expliciet tot wat je zelf mag doen: "Druk op de testknop van de aardschakelaar om te controleren of deze goed werkt." Klapt hij om en gaat de stroom eraf, dan werkt hij. Gebeurt er niets, dan beschermt hij je ook niet bij een echte lekstroom — en dan moet hij nagekeken worden door een erkend installateur.
Hoe vaak je moet testen, schrijft geen enkele netbeheerder voor. Dat is opvallend, want online circuleren stellige adviezen van elke maand tot eens per halfjaar. Wij houden het daarom bij de momenten waarop het aantoonbaar zin heeft: als je net in een woning trekt, na een verbouwing aan de installatie, na een blikseminslag in de buurt, en verder gewoon een paar keer per jaar omdat het tien seconden kost.
Dat eerste moment is meteen het praktischste: bij een verhuizing weet je van de installatie nog niets, en moet je toch al regelen dat er stroom en gas op je naam staan.
Welk contract past bij jou: vast, variabel of dynamisch?
Twijfel je welke leverancier je moet kiezen? Onze experts vergelijken gratis met je mee (gratis dienst)
Welk contract past bij jou: vast, variabel of dynamisch?
Onze energie-experts zijn nu telefonisch gesloten. Vraag een gratis terugbelverzoek — we bellen je terug.
Aardlekschakelaar of aardlekautomaat: wat is het verschil?
De naam zegt het al: een aardlekautomaat combineert de aardlekbeveiliging en de groepsbeveiliging in één module. Hij let dus op lekstroom én op overbelasting, maar dan voor één enkele groep. Dat verklaart meteen het praktische verschil dat je merkt als er iets misgaat.
Aardlekschakelaar, installatieautomaat en aardlekautomaat naast elkaar
Aardlekschakelaar
- Waartegen het beschermt
- Weglekkende stroom, dus tegen elektrocutie
- Wat je merkt als hij uitschakelt
- Alle groepen die eronder hangen vallen tegelijk uit — vaak je halve huis
Installatieautomaat
- Waartegen het beschermt
- Kortsluiting en overbelasting van één leiding
- Wat je merkt als hij uitschakelt
- Alleen die ene groep is dood, de rest van de woning doet het gewoon
Aardlekautomaat
- Waartegen het beschermt
- Allebei, maar dan per groep
- Wat je merkt als hij uitschakelt
- Alleen die ene groep valt uit, ook bij een lekstroom
Het praktische voordeel van aardlekautomaten zit in het laatste vakje: er valt niet langer een half huis uit omdat er in de schuur één natte lamp hangt. Eén aardlekschakelaar voor alles is niet onveilig, maar maakt zoeken wel omslachtiger.
Is een aardlekschakelaar verplicht?
Voor woninginstallaties geldt dat al een halve eeuw. Liander formuleert het zo: "Elektrische installaties in woningen zijn sinds 1975 verplicht voorzien van één of meer aardlekschakelaars of automaat." Dat gaat over installaties vanaf dat jaar; een oudere kast wordt daarmee niet met terugwerkende kracht illegaal.
Praktisch betekent het dit: heb je nog een stoppenkast zonder aardlekschakelaar, dan hoef je die niet te vervangen van de wet, maar mis je wel de enige beveiliging die op mensen is gericht in plaats van op leidingen. Zodra er aan de installatie wordt gewerkt of er groepen bij komen, gelden bovendien de eisen van nu. Wat zo'n vervanging inhoudt en kost, staat bij meterkast vervangen.
Wie er níet over gaat, is je netbeheerder of je energieleverancier. Liander is daar ondubbelzinnig over: "Liander of uw energieleverancier kunnen uw aarding niet controleren." De grens ligt bij de meter — alles daarvóór is van de netbeheerder, alles daarna is jouw installatie, inclusief de aardlekschakelaar. Huur je? Leg het dan bij je verhuurder neer, want de installatie is dan niet van jou.
Veelgestelde vragen over de aardlekschakelaar
Omdat er 's nachts andere dingen aan staan dan overdag. De gebruikelijke verdachten zijn apparaten die vanzelf inschakelen als jij slaapt: een wasdroger of vaatwasser op een uitgestelde start, een boiler, de vriezer die begint te ontdooien of buitenverlichting op een schemerschakelaar. Noteer bij welke tijd het gebeurt en kijk welk apparaat dan aanslaat — dat is meestal sneller dan alles langslopen.
Dat is een ontwerpvraag voor je installateur en geen vuistregel die je zelf kunt narekenen: het hangt af van het type schakelaar, van welke groepen het zijn en van hoeveel lekstroom de aangesloten apparaten samen al veroorzaken. Hangen er in de praktijk veel groepen achter één schakelaar, dan merk je dat vooral aan het ongemak — één lek legt dan een groot deel van je woning plat. Wordt je installatie zwaarder belast, dan speelt ook de capaciteit van je aansluiting mee.
Dan is de aardlekschakelaar waarschijnlijk niet de oorzaak maar het gevolg. Zit de hele straat zonder stroom, dan gaat het om een stroomstoring in het net van je netbeheerder en meld je dat op het Nationaal Storingsnummer 0800 9009, gratis en 24/7 bereikbaar. Zet je eigen schakelaars gewoon terug zodra de stroom er weer op staat. Doet alleen jouw woning het niet, dan ligt het aan jouw kant van de meter.
Meer over je meterkast en storingen